مراقبت پرواز (کنترل ترافیک هوایی) تبریز

در ابتدا بهتر است بدانیم که بیشترین آمار سوانح در موقع نشستن هواپیما (Landing) بوده و به میزان 3/26 درصد می‌باشد و کمترین میزان سوانح در مرحله‌ی خزش هواپیما بر روی باند (هنگام Taxi کردن) به میزان 3/3 درصد گزارش شده است. عوامل بالقوه‌ی خطر را می‌توان به صورت یک مدل SHELL بررسی و ترسیم نمود:

1) حرف S به معنی Software (نرم افزار) است.
2) حرف H به معنی Hardware (سخت افزار) می‌باشد.
3) حرف E به معنی Environment (شرایط محیطی) است.
4) حرف L در مرکز به معنی Life ware (موجود زنده) است.
5) حرف L پایینی به معنی Life ware و مهم‌تر از قبلی است.

در بررسی عامل Software می‌توان سانحه‌ی هواپیمای توپولف T154 با سوخو SU24 را اسم برد (سانحه‌ی سال 1375 مهرآباد)؛ به این صورت که خلبان هواپیمای سوخو قابلیت مانور زیاد از این هواپیما را انتظار داشت.

در بررسی عامل Environment می‌توان به پدیده‌هایی مثل مه غلیظ (Fog) و طوفان شن، رعد و برق، ابرهای قیفی شکل و ابرهای باران‌زای خطرناک اشاره کرد که همان شرایط محیطی و جوی هستند.

در بررسی حرف L در مرکز شکل می‌توان خلبان را عنوان کرد و حرف L بعدی در پایین شکل عواملی مانند کنترلر را شامل می‌شود.

مثلا اگر کنترلر به جای نوشتن 016، آن‌را 16 بنویسد ممکن است فاجعه به دنبال داشته باشد، از این موارد به نقش عوامل انسانی (Human Factor) یاد می‌شود.

Human Factor

در بررسی عوامل انسانی، بحث CFIT پیش می‌آید CFIT به معنی برخورد یک پرواز کنترل شده با عوارض و موانع زمینی (Controlled Flight Into Terrain) مانند کوه‌ها است به گونه‌ای ‌که خلبان پرواز ناگهان با این موانع برخورد می‌کند.

برای جلوگیری از CFIT دو راه‌کار وجود دارد:

1) آموزش خلبانان
2) تجهیز هواپیماها

در بحث آموزش خلبانان، CRM مدیریت کاکپیت (Cockpit Resource Management) مطرح می‌شود؛

باید در نظر داشت که حجم کاری خلبانان نقش مهم و اساسی در این زمینه دارد و حدود 80 درصد سوانح هوایی مربوط به اصول CRM است.

اصول CRM حتی برای دیسپچرها، مهندسین تعمیر و نگهداری و کروی زمینی باید آموزش داده شود.

در بحث تجهیزات هواپیماها باید گفت که از تجهیزاتی مثل GPWS سیستم هشدار همجواری با موانع زمینی، (Ground Proximity Warning System) و نوع دقیق‌تر و پیشرفته‌تر آن یعنی EGPWS استفاده می‌گردد.

از سال 1999، بهترین و آخرین راه برای مقابله با CFIT، نصب تجهیزات GPWS روی هواپیماها شناخته شده است و برابر مقررات کلیه هواپیماهای موتور توربینی که وزن آنها موقع بلند شدن از زمین (Maximum Take-off Mass) بیشتر از 15000 کیلوگرم باشند و یا مجاز به حمل بیش از 30 مسافر باشند، باید مجهز به GPWS باشند.

در کل می‌توان گفت که با وجود سیستم‌های خودکار مثل CNS/ATM که حتی در شرایط کاملا نامساعد مثل IMC (وضعیت هوایی بد) و یا در شب، هواپیما را هدایت می‌کنند ولی عوامل انسانی همچنان درصد بالایی از سوانح و حوادث هوایی را به خود اختصاص می‌دهند. (خلبان هواپیما و کرو، کنترلرها، مهندسین تعمیرو نگهداری، تشکیل دهنده عوامل انسانی هستند.)

مشاهده مقاله